تحقیق حاضر به منظور بررسی تنوع ژنتیکی جنس نمدار با مطالعه روی ریخت شناسی و ساختار میکروسکوپیک پوسته میوه انجام گرفت. برای انجام این تحقیق، ابتدا 10 رویشگاه از این گونه واقع در سه استان گلستان، مازندران و گیلان انتخاب گردید. پس از جمع آوری میوه و بیومتری صفات ریخت شناسی، نوع کرک های سطح خارجی آن با استفاده از میکروسکوپ الکترونی مشخص شد. آنالیز خوشه ای، بر مبنای صفات اندازه گیری شده، درختان تحت مطالعه را به هفت گروه تقسیم نمود. آنالیز تشخیص (Discriminant Analysis) نشان داد که اندازه و ضخامت برجستگی (rib)، تراکم کرک و رنگ کرک های میوه بیشترین نقش را در تمایز گروه ها داشتند. درختان گروه اول و دوم دارای میوه ای با سطح صاف و پوسته نازک بودند، با این تفاوت که گروه اول دارای میوه های به شکل تخم مرغی کشیده، انحنا در محور طولی و برجستگی های کوچک، در حالی که در گروه دوم میوه گرد و فاقد برجستگی می باشد. گروه سوم به دلیل پوشیده شدن سطح میوه با انبوهی از کرک های بلند میله ای به رنگ قرمز حنایی، به راحتی از سایر گروه ها قابل تمایز می باشد. درختان گروه های چهارم و پنجم به دلیل داشتن میوه با برجستگی های بزرگ و واضح، با این تفاوت که گروه پنجم دارای کرک های متراکم تر از گروه چهارم، از سایر گروه ها جدا شده اند. از خصوصیت بارز درختان گروه ششم وجود کرک های مخملی سفید رنگ در سطح میوه می باشد. از بین درختان تحت مطالعه در این تحقیق تنها یک درخت از منطقه دلیر (دره چالوس) با میوه ای شبیه جام، که قسمت فوقانی آن با یک فرورفتگی مشخص از میوه سایر درختان به راحتی قابل تمایز بود، گروه هفتم را تشکیل داده است. نتایج عکسبرداری با میکروسکوپ الکترونی نشان داد که سطح خارجی پوسته میوه درختان گروه اول، دوم، چهارم، ششم و هفتم با کرک های ستاره ای شکل پوشیده است. سطح خارجی پوسته میوه درختان گروه سوم پوشیده از انبوهی از کرک های میله ای تنیده در هم می باشد اما در گروه پنجم، سطح خارجی پوسته میوه در برخی پایه ها پوشیده با کرک های ستاره ای شکل و برخی دیگر پوشیده با کرک میله ای شکل می باشد. در پایان، بر مبنای تحقیق حاضر، دو فرم جدید از جنس نمدار در ایران گزارش می گردد.

سابقه و هدف: امروزه پدیده تخریب جنگل ها به عنوان یکی از موضوعات پراهمیت در مدیریت جنگل ها، توجه جدی محققان را به خود جلب کرده است. تاکنون تلاش های زیادی برای شناسایی عوامل تخریب جنگل ها انجام شده و راهکارهای اجرایی موثری برای کاهش آن پیشنهاد شده است. این پژوهش با هدف شناسایی و رتبه بندی عوامل تخریب جنگل های هیرکانی در شمال ایران انجام شده است. نتایج این پژوهش می تواند مبنایی برای درک شرایط پیش روی مدیریت جنگل های هیرکانی باشد و به مدیران کمک می کند تا برنامه ریزی دقیق تری داشته باشند.مواد و روش ها: در این پژوهش برای شناسایی و رتبه بندی عوامل تخریب از تصمیم گیری گروهی استفاده شد. بدین منظور دو نوع پرسش نامه طراحی شد. به کمک پرسش نامه اول معیارهای موثر بر تخریب جنگل های هیرکانی شناسایی شد. پرسش نامه دوم باهدف مقایسه های زوجی تهیه شد. سپس به کمک روش های AHP، TOPSIS،ELECTRE III  و SAW از اطلاعات به دست آمده از پرسش نامه دوم برای رتبه بندی عوامل تخریب استفاده شد. در آخر برای رسیدن به رتبه بندی دقیق، به کمک روش های ادغامی، رتبه بندی نهایی انجام شد.نتایج و بحث: نتایج نشان داد وزن عوامل تخریب انسانی بسیار بیشتر از وزن عوامل تخریب طبیعی است. این نکته نشان می دهد درصد زیادی از تخریب جنگل های هیرکانی حاصل مدیریت نادرست این جنگل ها است و می توان بسیاری از عوامل تخریب انسانی را متوقف یا تعدیل کرد. عوامل تخریب طبیعی کمتر تحت کنترل هستند ولی آثار آن را می توان تعدیل کرد. در مورد عوامل تخریب انسانی برداشت غیرمجاز چوب صنعتی، تعرض به عرصه های جنگلی، حضور دام در جنگل و برداشت چوب در قالب طرح مهم ترین عوامل تخریب انسانی بودند. پس از این عوامل، برداشت چوب برای تامین سوخت، آتش سوزی عمدی یا اشتباهی، جایگزینی زودهنگام مدیریت ها، بهره برداری غیراصولی از جنگل و فعالیت های عمرانی (جاده سازی) عوامل تخریب جنگل های هیرکانی بودند. مهم ترین عوامل تخریب طبیعی به ترتیب خشک سالی، آفات و آتش سوزی طبیعی بودند. در هر چهار روش رتبه بندی AHP، TOPSIS،ELECTRE III  و SAW رتبه های اول تا چهارم به ترتیب به تعرض به عرصه های جنگلی، حضور دام در جنگل، برداشت غیرمجاز چوب از جنگل و برداشت چوب برای تامین سوخت اختصاص داشت. این موضوع نشان می دهد رتبه بندی این عوامل از پایداری بالایی برخوردار است و درمجموع فاصله وزنی این عوامل نسبت به عوامل بعدی زیاد بود که نشان از شدت تاثیر این عوامل بر تخریب جنگل های هیرکانی دارد.نتیجه گیری: نتایج این تحقیق نشان داد، موفقیت در طرح های حفاظت از جنگل های هیرکانی وابسته به همکاری های همه جانبه جوامع بومی است، زیرا بسیاری از تهدیدهای زیست محیطیو تخریب جنگل ها نتیجه فعالیت های انسانی است و موفقیت در بسیاری از طرح های منابع طبیعی و زیست محیطی در گرو در نظر گرفتن جنبه های اقتصادی و اجتماعی مرتبط با جامعه بومی ساکن در منطقه است.

مقدمه و هدف: در سال های اخیر، افزایش جمعیت و گسترش سکونتگاه ها در مناطق خطرناک تا حد زیادی تأثیر بلایای طبیعی را در کشورهای صنعتی و در حال توسعه افزایش داده است. پهنه بندی خطر زمین لغزش به شناسایی نقاط استراتژیک و مناطق بحرانی جغرافیایی مستعد، کمک می کند. بنابراین اقدامات برای کاهش سریع، ایمن و برنامه ریزی استراتژیک برای آینده اهمیت دارد. در واقع ارزیابی خطر زمین لغزش ممکن است یک کمک مناسب و مقرون به صرفه برای برنامه ریزی کاربری زمین باشد، لذا در این راستا هدف از پژوهش حاضر مدل سازی خطر وقوع زمین لغزش با استفاده از داده کاوی در حوزه های جنگل شمال کشور است. مواد و روش ها: برای این­منظور نقشه خطر زمین لغزش به روش مورا وارسون با تأثیر فاکتورهای مؤثر بر وقوع زمین لغزش شامل عوامل توپوگرافیکی، عوامل هیدرولوژیکی و اقلیمی، عوامل زمین شناسی، عامل پوشش زمین، عوامل انسانی، شبکه هیدروگرافی از مدل رقومی ارتفاعی، نقشه زمین شناسی با استفاده از نقشه سازمان زمین شناسی کشور تهیه و برای به دست آوردن شاخص پستی و بلندی نسبی ابتدا با استفاده از منحنی میزان های ارتفاعی برگرفته از نقشه های توپوگرافی 1:25000 منطقه نقشه طبقات ارتفاعی تهیه شد. پس از آن، منطقه به شبکه های یک کیلومترمربعی تقسیم و نقشه های با کمترین و بیشترین میزان ارتفاع در شبکه های یک کیلومترمربعی حاصل شد؛ و در مرحله آخر با تفریق این دو نقشه، نقشه ای به دست آمد که اطلاعات آن بیانگر مقدار شاخص پستی و بلندی نسبی است. برای به دست آوردن شاخص رطوبت خاک نیز از بارندگی ماهانه استفاده شد. در نهایت با استفاده از نقشه پهنه بندی حاصل شده از الگوریتم های سه مدل جنگل تصادفی، شبکه عصبی مصنوعی و الگوریتم درخت تصمیم برای مدل سازی خطر وقوع زمین لغزش در محیط نرم افزارSTATISTICA12.0 استفاده شد. همچنین از بین شاخص های مورد بررسی و مؤثر در وقوع زمین لغزش که به عنوان متغیرهای ورودی در مدل سازی وارد شد؛ به ترتیب اولویت، درجه بندی صورت گرفت. یافته ها: برطبق نتایج، بیشترین توزیع مساحت زمین لغزش متعلق به طبقه با خطر کم (76 درصد) است و به ترتیب متغیرهای شدت بارندگی، حساسیت لیتولوژیک، پستی و بلندی نسبی و شدت لرزه ای براساس درجه اهمیت به عنوان مهمترین عوامل وقوع زمین لغزش در نظر گرفته شد. نتایج حاصل از اعتبارسنجی با سه الگوریتم جنگل تصادفی، درخت تصمیم و شبکه عصبی مصنوعی؛ با توجه به ضریب تبیین، درصد مجذور میانگین مربعات خطا و اریبی حاصل شده در مدل سازی خطر وقوع زمین لغزش نشان داد که مدل شبکه عصبی مصنوعی با تعداد 5 لایه ورودی، 7 لایه پنهان و (0/99R2=، 12/28RMSE%= و 3/33BIAS%=-) نسبت به سایر روش ها دارای دقت بالاتری است. نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاضر نشان داد روش های داده کاوی قابلیت بالایی در پیش بینی خطر وقوع زمین لغزش دارند. لذا استفاده از روش های مذکور می تواند در کاهش خطرات همراه زمین لغزش و برنامه ریزی برای کاربری زمین مورد نظر قرار گیرد.

لازمه هر گونه مدیریت و برنامه ریزی اصولی برای کاهش اثرات تخریب جنگل، داشتن اطلاعات دقیق کمی و کیفی از وضعیت توده-های جنگلی است. هدف از این پژوهش، مدل سازی تخریب جنگل های هیرکانی تحت تأثیر متغیرهای تعداد و حجم در هکتار درختان با استفاده از رگرسیون لجستیک بود. به منظور انجام این پژوهش 252 قطعه نمونه دایره ای شکل 10 آری اندازه گیری شد. در هر قطعه علاوه بر گونه، قطر برابرسینه، ارتفاع درختان، تعداد در هکتار و حجم، وجود یا عدم وجود تخریب نیز یادداشت شد. برای مدل سازی تخریب جنگل از رگرسیون لجستیک و برای ارزیابی مدل رگرسیون لجستیک از آزمون های "Omnibus"، لگاریتم درست نمایی و ضریب تعیین پزودو (کاکس-نل و نیجل کرک) استفاده شد. بر اساس نتایج، میانگین تعداد در هکتار و حجم درختان به ترتیب برابر 136/8 اصله و 242/9 مترمکعب در هکتار به دست آمد. همچنین نتایج نشان داد 46/82 درصد منطقه مورد مطالعه دچار تخریب شده است. آزمون همبستگی نشان داد، بین متغیرهای کمّی بررسی شده با متغیر تخریب جنگل رابطه منفی و معنی دار وجود دارد. متغیرهای مستقل تعداد در هکتار و حجم درختان توانسته اند 61/6 تا 82/3 درصد از واریانس متغیر وابسته (تخریب جنگل) را برآورد کنند. بررسی متغیرهای ورودی به مدل رگرسیونی نشان داد اثر متغیرهای تعداد در هکتار و حجم درختان بر میزان تخریب جنگل معنی دار بوده و امکان پیش بینی تغییرات متغیر وابسته یعنی وجود یا عدم وجود تخریب جنگل را دارند.

مقدمه و هدف: مناطق حفاظت شده به عنوان اصلی ترین ابزار در تلاش های جهانی برای حفاظت از تنوع زیستی محسوب می شود. اما بدلیل فقدان امکانات و تجهیزات کافی، بسیاری از مناطق حفاظت شده در عمل قادر به دست یابی به اهدف اولیه خود نیستند. بنابراین ارزیابی و تضمین اثر بخشی مناطق حفاظت شده برای حفظ تنوع زیستی بخصوص برای نقاط حساس زیستی و برای مدیریت بلند مدت آنها امری ضروری است. جنگل های هیرکانی یکی از قدیمی ترین جنگل های معتدل خزان کننده در دنیا محسوب می شود که بدلیل برخورداری از تنوع زیستی گیاهی و جانوری غنی در لیست سایت های میراث جهانی یونسکو قرار دارد. در سال های اخیر تنوع زیستی این جنگل ها بدلیل گسترش توسعه های انسانی مورد تهدید قرار گرفته است. بنابراین بررسی اثرات اندازه هر یک از فاکتورهای انسانی در روند این تغییرات، می تواند در اجرای بهتر سیاست های مدیریتی مناطق سودمند باشد. مواد و روش ها: در این پژوهش داده های مورد استفاده (فراوانی مرال) از آمار سرشماری ثبت شده در سازمان حفاظت محیط زیست و همچنین مصاحبه مستقیم با محیط بانان مناطق حفاظت شده بدست آمد. همچنین تغییرات کاربری اراضی (پوشش جنگل و کشاورزی) در طی دهه های (1989-2018 میلادی) در طول عرصه مناطق حفاظت شده مقایسه شدند. داده ها بر اساس مدل تعمیم یافته آنالیز شد و در نهایت با استفاده از معیار اطلاعات آکاییکه (QAICc) مدل های بهتر انتخاب شدند. یافته ها: نتایج نشان داد سالهای تغییرات در طول دوره مورد بررسی در بخش کشاورزی و جنگل معنی دار نبوده است. همچنین نتایج نشان داد حدود 747 فرد مرال (89-604 95% CI) در 21 منطقه حضور دارند که حاکی از کاهش 59% نسبت به سال 1988 در اکثر مناطق می باشد. همین طور مقایسات آماری بیان می کند تعداد محیط بان اثر معنادار و مثبتی بر فراوانی جمعیت مرال در مناطق دارد (β,= 0. 26, 95%, CI (0. 15-0. 38), Relative importance =1)، از سوی دیگر نتایج حاکی از آن است که مناطق حفاظت شده با عملکرد مطلوب سهم قابل توجهی در حفظ تنوع زیستی در گستره جنگل های هیرکانی دارند. نتیجه گیری: در راستای مطالعات انجام شده پیشنهاد می گردد مناطق حفاظت شده با تمرکز بر امنیت برای حضور گونه ها مورد توجه قرار گیرند و تلاش شود تا با افزایش ضمانت اجرایی قوانین نسبت به بهبود شرایط زیستگاه ها برای گونه های زیستی ارزشمند آن اقدام گردد.

مقدمه و هدف: پژوهش­های متعددی برای برآورد حجم سرپا در جنگل های راش هیرکانی انجام شده است؛ به­طوری­که نتایج متفاوتی از این پژوهش­ها حاصل شده است. فراتحلیل یک روش آماری کمی برای ترکیب نتایج مجموعه­ای از پژوهش­های جداگانه است، پژوهش­هایی که همه درباره یک موضوع مشخص هستند. در روش های فراتحلیل با جمع آوری داده های چند پژوهش، تعداد نمونه های مورد بررسی بیشتر و بنابراین دامنه تغییرات و احتمالات کوچک­تر می شود، در نتیجه اهمیت یافته های آماری افزایش می یابد. در فراتحلیل، اگر بین مقالات مورد استفاده، همگنی وجود داشته باشد از مدل با اثرهای ثابت و اگر بین مقالات مختلف ناهمگنی (متنوع) وجود داشته باشد، از مدل با اثرهای تصادفی برای ترکیب کردن مقالات مختلف استفاده می شود. از این­رو در یک فراتحلیل، مجموعه­ای از پژوهش­ها در جنگل های راش هیرکانی بررسی شد. در این پژوهش علت وجود تفاوت در حجم سرپای توده در مناطق مختلف جنگل­های هیرکانی نیز استدلال­هایی بیان شده است. این اولین پژوهش فراتحلیل در زمینه حجم سرپا در راشستان­های هیرکانی است.مواد و روش ها: پژوهش­های مرتبط با موضوع حجم سرپا در پایگاه­های ملی و بین المللی بدون محدودیت زمانی تا زمستان 1401 جستجو شدند. در این پژوهش پس از بررسی دقیق مقالات متعدد، از داده­های (میانگین، انحراف معیار و تعداد نمونه) 18 پژوهش اصیل مرتبط با متغیر حجم سرپا در جنگل های راش هیرکانی استفاده شد. این پژوهش ها در مجلات International Journal of Agricultural and Biosystems Engineering، European Journal of Forest Research و Natural Areas Journal و (ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺟﻨﮕﻞ و ﺻﻨﻮﺑﺮ اﻳﺮان (هفت پژوهش)، ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﺎوری ﭼﻮب و ﺟﻨﮕل (سه پژوهش)، بوم­شناسی جنگل­های ایران (سه پژوهش)، جنگل و فرآورده­های چوب (یک پژوهش) و پژوهش و توسعه جنگل (یک پژوهش)) چاپ شده بودند. در این پژوهش، فقط برآورد حجم سرپا (نه رویش حجم سرپا) در نظر گرفته شد. در برخی از موارد داده­های مورد نیاز مانند انحراف معیار در مقالات چاپ شده وجود نداشت که این دسته از مقالات از روند فراتحلیل خارج شدند یا در موارد خیلی کم با دسترسی به داده­های خام نویسندگان، مورد محاسبه قرار گرفت. این داده­ها به نام­های مختلف از قبیل حجم سرپا، حجم سرپای توده، حجم سرپای جنگل و رویش حجمی در جنگل های با ویژگی­های ساختاری متفاوت در این مقالات وجود داشت. به دلیل معنی­دار شدن آزمون کوکران کیو (P≤0.05) و مقادیر بیشتر از 75 درصد برای آماره I2، از مدل اثرهای تصادفی برای فراتحلیل استفاده شد. برای یافتن منبع ناهمگنی بین پژوهش­ها، تحلیل زیرگروه بر اساس مناطق جغرافیایی (استان) و ترکیب توده انجام شد. نتایج یک فراتحلیل را می توان در قالب یک نمودار انباشت نشان داد که عمومی­ترین و رایج­ترین روش نمایش اندازه­های اثر است. در این پژوهش از نرم افزار Comprehensive meta-analysis ver. 3 استفاده شد.یافته ها: میانگین حجم سرپای توده با توجه به معنی­دار شدن آزمون کوکران کیو و شاخص I2 بر اساس مدل اثرهای تصادفی 805/386 سیلو در هکتار (بازه اطمینان 95 درصد: 689/438-920/334) برای جنگل های راش هیرکانی برآورد شد. کم ترین و بیش ترین این مقدار به­ترتیب به مقدار 3/252 و 685 سیلو در هکتار در جنگل های مازندران بود. بیشترین پژوهش در مکان های مختلف جنگل­های راش در استان مازندران انجام شد. تحلیل زیرگروه­ بر اساس استان (مناطق جغرافیایی) نشان داد بیشترین این مقدار بر اساس مدل تصادفی در جنگل های استان گیلان به مقدار 45/424 سیلو در هکتار (بازه اطمینان 95 درصد: 469/571-438/277) است. کمترین آن به مقدار 638/285 سیلو در هکتار (بازه اطمینان 95 درصد: 013/404-264/167) بر اساس مدل تصادفی در جنگل های استان گلستان برآورد شد. فراتحلیل حجم سرپا در جنگل­های هیرکانی بر اساس ترکیب گونه درختی نشان داد بیشترین این مقدار بر اساس مدل تصادفی برای تیپ خالص راش به مقدار 272/394 سیلو در هکتار (بازه اطمینان 95 درصد: 417/510-688/277) است. کمترین آن به مقدار 147/385 سیلو در هکتار (بازه اطمینان 95 درصد: 344/444-949/325) برای تیپ راش آمیخته به­دست ­آمد. طبق نتایج این فراتحلیل، حجم سرپا در جنگل­های راش هیرکانی در تیپ خالص راش به اندازه 125/9 سیلو در هکتار بیشتر از تیپ راش آمیخته است.نتیجه گیری کلی: میانگین حجم سرپا در جنگل های راش هیرکانی در حدود 386 سیلو در هکتار برآورد شد. بیشترین این مقدار در جنگل های گیلان در حدود 424 سیلو در هکتار است. بیشترین این مقدار برای تیپ خالص راش به مقدار 394 سیلو در هکتار است. بر این اساس، در برنامه­ریزی­های مدیریتی برای حفظ پایداری و تحمل مناسب توده، توصیه می­شود حجم سرپای توده در حد میانگین حفظ شود. برآورد مقدار میانگین مشخصه­های ساختاری در بزرگ مقیاس اطلاعات کمّی از وضعیت ساختاری جنگل­ها برای اتخاذ سیاست مناسب و نزدیک به واقعیت را فراهم می­آورد.

جنگل ها نقش مهمی در تولید و تنظیم جریان آب دارند که در این میان، حوضه های آبخیز جنگلی ضرورتی اجتناب­ ناپذیر در حفظ آب هستند. در این پژوهش، برای کمی ­سازی خدمت تولید آب از مدل عملکرد آب در InVEST استفاده شد. داده ­های مورد نیاز این مدل شامل نقشه ­های پوشش گیاهی، میانگین بارش و تبخیر و تعرق پتانسیل سالانه، عمق خاک و ریشه، آب قابل دسترس گیاه، مرزهای حوضة آبخیز و همچنین جدول زیست­-فیزیکی می­باشد. براساس محاسبات انجام شده در سه حوزة جنگلداری-گیلان، مازندران و گلستان، سالانه 276416798 متر­مکعب آب تولید می­ شود که بیشترین میزان تولید آب متعلق به جامعة جنگلی راشستان در حوزة جنگلداری 7 اسالم گیلان با مقدار 4479 مترمکعب در هکتار و کمترین مقدار مربوط به جامعة جنگلی ممرزستان در حوزة جنگلداری 91 گلستان و متوسط تولید آب در کل سطح مورد مطالعه، 3558 مترمکعب در هکتار است. مناطق مورد مطالعه از نظر میزان ارزش اقتصادی خدمت بوم ­سازگان تولید آب، کاملاً با یکدیگر متفاوت بوده و ارزش یکسانی ندارند. ارزش هر یک از جوامع جنگلی از 240 میلیون ریال تا 367 میلیون ریال و متوسط ارزش هر هکتار از جنگل های مورد مطالعه 292 میلیون ریال برآورد شد. همچنین، ارزش کل منطقه با مساحت 77683 هکتار، معادل 22666177 میلیون ریال برآورد گردید. نتایج ارزش­گذاری مکانی نشان داد که نوع تیپ و جوامع جنگلی در تعیین ارزش خدمت تولید آب بسیار مهم است زیرا تغییر در پوشش گیاهی به میزان قابل توجهی بر ارزش خدمت تولید آب مؤثر خواهد بود. ارزش­گذاری اقتصادی تولید آب می­ تواند سبب تشویق مشارکت ساکنین محلی برای حفاظت و مدیریت بوم­ سازگان شد تا هزینة مربوط به خدمات ارائه ­شده توسط ذی نفعان پرداخت شده و در نتیجه بوم­ سازگان دچار آسیب کم­تر و حفاظت بیشتری شود.

امروزه گردشگری بوم‌شناختی برای بسیاری از مدیران و مسئولان و برنامه‌ریزان به­صورت امری اقتصادی، اجتماعی و  فرهنگی بسیار حیاتی درآمده است. در بین جاذبه­های متعدد ترکیب دریای خزر، جنگل‌های هیرکانی و رشته کوه‌های البرز چشم­اندازهای بی‌بدیلی را خلق کرده است که برای گردشگری همسو با طبیعت حایز اهمیت است. هدف مطالعه حاضر امکان­ سنجی توسعه گردشگری بوم‌شناختی در جنگل‌های هیرکانی است. به­منظور انجام این مطالعه شش حوضه آبخیز در چهار گروه با مساحت 148971 هکتار در نظر گرفته شد. این حوضه‌ها شامل چلچای در استان گلستان، بلیران در شرق و حوضه­های دوهزار و سه­هزار در غرب استان مازندران و حوضه­های هم­مرز زیلکی‌رود و فریرود در استان گیلان می‌باشند. مطالعات امکان ­سنجی به­صورتی طراحی شد تا از اطلاعات جمع‌آوری شده، نتایج مطالعات کتابخانه‌ای، خروجی‌های حاصل از مطالعات میدانی و نتایج کارگاه­های مشورتی در مناطق مورد مطالعه، و همچنین از دانش و تجربه کارشناسان و متخصصانی که در حوضه گردشگری همسو با طبیعت کار می‌کنند، استفاده نماید. کارگاه­های مشورتی­ با مشارکت ذی‌نفعان اصلی برای هر منطقه برگزار گردید که در طی آنها اطلاعات لازم حین بحث­های گروهی و با استفاده از ابزار SWOT جمع­آوری شد. پرسش‌نامه‌ای­ برای گردآوری اطلاعات درباره چشم­اندازها و ایده­های افراد و گروه­های ذی‌نفع توزیع گردید. جمع امتیازات تحلیل SWOT برای هر منطقه در دسته‌های محیط­زیستی، زیرساختی، فرهنگی و سنتی، جامعه محلی و غیره نشان می‌دهد در بین مناطق مورد مطالعه حوزه‌های دوهزار-سه­هزار (امتیاز 12) و زیلکی­رود-فریرود (امتیاز 1-) دارای شرایط بهتری برای گردشگری همسو با طبیعت هستند که نشان­دهنده استعداد بالقوه خوب در مناطق مذکور است.

جنگل ها با برخورداری از جاذبه های طبیعی، ظرفیت بسیار مساعدی را برای جذب گردشگران فراهم می کنند. جلوگیری از تخریب بیشتر جنگل ها و کاهش فشار و وابستگی جنگل نشینان به درختان جنگلی، مستلزم برنامه ریزی تفرجی است که در پیشبرد فرهنگی، اجتماعی-اقتصادی و حفاظت از منابع طبیعی و رسیدن به توسعه پایدار نقش دارد. در نتیجه، ارزیابی توان اکولوژیک و توان اجتماعی-اقتصادی مناطق جنگلی به منظور طراحی مدلی دقیق برای دستیابی به اهداف یادشده ضروری است. هدف پژوهش حاضر، طراحی مدل محیط زیستی اکوتوریسم برای جنگل های هیرکانی است. برای طراحی مدل، مجموعه ای از معیارها و زیرمعیارهای اکولوژیک و اجتماعی-اقتصادی با مرور منابع و استفاده از نظر کارشناسان شناسایی شد و سپس پرسشنامه ای برای طبقه بندی و اولویت بندی معیارها و زیرمعیارها طی دو مرحله در اختیار کارشناسان قرار گرفت. معیارها با استفاده از روش آنتروپی، وزن دهی و اولویت بندی شدند و طبقه بندی زیرمعیارها براساس منطق فازی و تجربۀ کارشناسان صورت گرفت. نتایج نشان داد که هفت معیار اکولوژیک، هفت معیار اجتماعی-اقتصادی، چهل زیرمعیار اکولوژیک و چهل وچهار زیرمعیار اجتماعی-اقتصادی، مجموعه معیارها و زیرمعیارهای اثرگذار در اکوتوریسم از دیدگاه کارشناسان بوده است. مهم ترین معیارهای اکولوژیک و اجتماعی-اقتصادی مؤثر، به ترتیب منابع آبی، پوشش گیاهی، جاذبه های گردشگری و جلوه های تاریخی و فرهنگی انسان در جنگل و کم اهمیت ترین آنها معیار زمین شناسی شناخته شد. بعد از طبقه بندی، مدل توان اکولوژیک و مدل توان اجتماعی-اقتصادی برای تفرج متمرکز و گسترده نوشته شد. در نهایت با تلفیق مدل ها، مدل محیط زیستی اکوتوریسم (تفرج گسترده و متمرکز) برای جنگل های هیرکانی به دست آمد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.